Кум, девер, стар сват: кој што прави на свадба

„Што прави деверот на свадба?“ е едно од оние прашања на кои сите мислат дека го знаат одговорот, сè додека некој не ги праша конкретно. Тука е одговорот за деверот, кумот, кумата и старосватот: што прават на самиот ден, што е обичај, а што ваша одлука и кој плаќа. Каде обичаите се разликуваат од град до град, ќе го кажеме тоа, наместо да се преправаме дека постои само една верзија.

Кои се улогите на македонска свадба и кој ги добива?

На традиционална македонска свадба обредни лица се деверот, кумот, кумата, старосватот и старосватицата, а околу нив сватовите, свекрвата и децата. Деверот му е најблиску на младоженецот, кумот е сведок и духовен роднина на парот, а старосватот е почесен маж од младоженецовата страна. Ова е брзиот преглед.

Улога	Кој традиционално	Главна задача на денот	Дали носи трошок
Девер	Неженет брат или близок роднина на младоженецот	Го придружува, „откупува“ во невестиниот дом, ги носи бурмите	Малку: пари во чевлите, а по некои извори и дел од црковната такса
Кум	Крстен православен христијанин, без крвно сродство со парот	Сведок на бракот; свеќи и платно во црква	Да, најчесто најголем дел
Кума	Често сопруга на кумот, но не мора	Покрај невестата; помага и во црквата	Често заедно со кумот
Стар сват	Угледен постар маж од младоженецовата страна	Го придружува кумот, наздравува, е почестен со оро	Обично не
Старосватица	Женската паралела на старосватот	Со кумата, по некои извори, го носи платното за рацете	Обично не
Деверица	Немажена девојка од невестина страна	Му врзува машна на деверот на вратата	Не

Табелата не е закон. Ако вашето семејство ја дели работата поинаку, вашата поделба е правилната. Споредба на традиционалното и современото има во водичот за македонските свадбени традиции.

Што прави деверот на свадба?

Деверот е најблискиот придружник на младоженецот, обично неженет брат или друг близок машки роднина. Оди со него по невестата, на вратата плаќа „откуп“, ѝ носи чевли во кои става пари, ги носи бурмите и е покрај младоженецот во црквата и на прославата. Накратко, работа му е младоженецот да не се збуни.

Денот на деверот изгледа вака, од утро до полноќ:

• Утро кај младоженецот. Сватовите и кумот прво одат во домот на младоженецот, играат, пеат и потоа тргнуваат по невестата. Деверот е во таа екипа од почеток.
• На вратата. Машките членови на невестиното семејство не го пуштаат младоженецот веднаш, додека не плати или додека не биде доволно упорен. Тука деверот има најмногу работа: според верувањето, не смее да е скржав кога „се купува“ невестата од дома, а колку повеќе потроши, толку ќе биде посреќен бракот.
• Машната. Едно немажено девојче од невестина страна му врзува машна на раката на деверот. Тоа е мала игра: или тој ќе биде побрз и ќе ја бакне, или таа ќе му удри шлаканица. Деверот за возврат ја дарува деверицата.
• Чевлите. Деверот ги носи невестините чевли, еден број поголеми, па за да ѝ бидат точни ги полни со пари; некои извори велат дека ѝ ги обува. Невестата е должна потоа да го дарува.
• Погачата. Според Скопје инфо, деверот и деверицата ја кршат погачата над главата на невестата, а погачата ја носи деверот.
• Бурмите. Според Во бело, деверот треба да е неженет и да ги носи бурмите, иако понекогаш ги носи помало дете на перниче.
• Црква, матично, прослава. Деверот е покрај младоженецот, наздравува со кумовите и старосватите, а кога невестата ги води ората, по кумот и старосватот доаѓа ред и на неговото. Според Во бело, венчавката во црква традиционално ја плаќаат таткото на невестата, зетот, кумот и деверот.
• Потоа. Невестата традиционално ги дарува деверот и золвата.

А ако младоженецот нема брат? Описот на свадбените обичаи од населбата Илинден вели дека деверот е брат или близок машки роднина; во пракса често е братучед или најдобриот другар. Денес некои парови улогата ја даваат и на сестра или пријателка, како што пишуваме и во водичот за традиции. Нема правило што го забранува тоа; важно е тој човек навистина да ја сака задачата.

И внимание: изворите не се секогаш едногласни. Кој ги носи бурмите, дали воопшто има погача или „откуп“ и колкав дел од трошокот му припаѓа на деверот — сето тоа се разликува од крај до крај, па и од семејство до семејство. Затоа пред да му ветите на некого што ќе прави, прашајте ги постарите од двете страни.

Што прави кумот на свадба?

Кумот е сведок на бракот и духовен роднина на парот. Младоженецот го „зема од дома“ пред да тргне по невестата, на самиот ден кумот потпишува во матичното и стои покрај вас во црквата со свеќите и платното, а после кумството трае цел живот. Освен тоа, тој дава еден од најголемите подароци на свадбата.

Пред свадбата. Кумот е крстен и не е во крвно сродство со ниту едно од семејствата; вообичаено го избира парот, често близок пријател. Според описот од Илинден, должност на младоженецот е, пред да тргне по невестата со музика, да го земе кумот од неговиот дом. Значи улогата почнува пред тргнувањето.

На денот. Во матичното кумот е сведок: за граѓански брак ви требаат двајца полнолетни сведоци (повеќе во водичот за документи за склучување брак). Во црквата, според свадбените водичи, кумот носи свеќи, големи крпи, погача, вино и платно со кое се врзуваат рацете на младенците; се верува дека колку пати ќе го врзе, толку деца ќе имате. За практичната страна (цената и што ако парохијата бара свеќите да се купат на место) видете го водичот за црковно венчавање. Во Старо Куманово кумот „на чело“ одел со дарот: погача, вино и печено месо, а по излегувањето од црква фрлал ситни пари. Во населбата Илинден на прославата покрај тортата носел печено јагне, а во поново време прасе, но тоа е локален обичај.

По свадбата. Младите го посетуваат кумот за Божик, Велигден и Прочка, а него и неговата сопруга ги викаат „куме“ и „кумо“. Некогаш кумот бил и посредник кога бракот ќе запне, а во стари описи невестата ќе останела ден-два кај кумот. Каде што се практикува, кумот ги крштева и децата.

Може ли кумот да одбие? Традиционално не: „кумство не се одбива“, вели изреката, а постои верување дека тој што ќе одбие ќе го следи несреќа. Тоа е обичај, не закон. Некои денес го прашуваат кумот отворено и му оставаат вистинска можност да каже „не“, бидејќи добро „не“ рано е подобро од лошо „да“ што ќе ви го расипе денот. Ако кумството во вашата фамилија се наследува, прво разговарајте со постарите: според описот од Илинден, кумството не престанува без благослов на кумот. Некои семејства ги делат и улогите: еден пар е кум и кума за црквата, друг близок човек е сведок во матичното, а тоа е во ред ако сите однапред знаат.

Што прави кумата на свадба?

Кумата е покрај невестата цел ден и најчесто е сопруга на кумот, но не мора. Во црквата, според Во бело, фрла ориз, овес, јачмен, бонбони и монети; помага околу превезот и облекувањето; на прославата ги дочекува гостите. Финансиски најчесто е дел од кумовскиот пар.

• Покрај невестата. Помага околу облекувањето, превезот и букетот. Ако кумата живее во друг град, договорете кој ја покрива таа улога наутро.
• Во црквата. Кумата фрла ориз, овес, јачмен, бонбони и монети. Кој го носи платното за рацете, се разликува: во едни извори тоа е кумот, во други кумата и старосватицата. Прашајте го свештеникот и семејството.
• На прославата. Заедно со кумот ги дочекува и услужува гостите кога парот го нема, според Во бело.
• Подарокот. Според описите, кумовите даваат еден од најголемите подароци, а невестата ги дарува и нив.
• Подоцна. Ако кумата ви крштева дете, кумството трае цел живот.

Нема правило дека кумата мора да е жената на кумот. Ако сакате кум и кума што не се пар, во ред е, само однапред расчистете го трошокот меѓу нив, за никој да не чувствува дека плаќа за другиот.

Кој е стар сват и што прави?

Старосватот е угледен постар маж од младоженецовата страна, чија улога е најмногу чест, ред и здравици. Според описите, кај младоженецот доаѓаат кумот и старосватот; тој наздравува со кумовите, има свое оро по она за кумот и добива подарок од невестата. Женската паралела е старосватицата.

Искрено, за старосватот има најмалку конкретни описи. Изворите што ги прочитавме го наведуваат во ист ред со кумот, но задачите не ги разработуваат. Затоа што точно прави во вашата фамилија прашајте ги постарите: тоа е најсигурниот одговор. Во водичот за традиции го опишуваме како најстариот и најпочитуван маж во поворката што го води редот и здравиците.

Во еден старински опис на македонска свадба во матичното потпишуваат кумот и старосватицата. Денес законот бара само двајца полнолетни сведоци; вообичаено тоа се кумот и кумата, но може и други два блиски човека.

А бајрактарот? Википедија го споменува меѓу обредните лица, но со опис од одредени села; не е улога што мора да ја пополните, па не го третираме како стандарден дел од свадбата. Денес улогата на старосватот често ја презема водителот на вечерта, а дедото или чичкото често добиваат симболична почесна улога.

Кои други улоги има: сватови, деверуши, деца?

Покрај главните има сватови, свекрва, деверица и деца. Сватовите се гостите што со музика одат по невестата; свекрвата ја пречекува невестата; деверицата му врзува машна на деверот; а помало дете понекогаш ги носи бурмите. Деверушата е понова, современа улога: најблиската другарка на невестата.

• Сватови (сваќи). Гостите од младоженецовата страна што одат по невестата, пеат и играат.
• Свекрва. Во Старо Куманово ја пречекувала невестата со сито и фрлала жито измешано со леблебија; имала улога и кога невестата го поминува прагот.
• Деверица. Немажена девојка од невестина страна: му врзува машна на деверот и со него ја крши погачата.
• Деца. Бурмите понекогаш ги носи помало дете на перниче.
• Деверуша. Многу млади парови денес така ја викаат најблиската другарка на невестата, онаа што е покрај неа цел ден. Во старите описи што ги прочитавме не го најдовме зборот, а таму е деверицата со друга задача, па не тврдиме дека е позајмица. Само изберете ја улогата и кажете ѝ што точно ѝ е работата.

Кој што плаќа: кум, родители или младенци?

Според Во бело, црковната венчавка традиционално ја плаќаат таткото на невестата, зетот, кумот и деверот, а кумот најчесто ги презема свеќите. Денес чест модел е поделба на три страни: двете семејства и младенците. Единственото правило што важи насекаде е да се договори рано и на глас.

Ставка	Кој традиционално	Забелешка
Црковна такса	Таткото на невестата, зетот, кумот и деверот	Во Скопската епархија 9.000 ден. (околу 146 €) за еден свештеник, објавено за 2024
Венчални свеќи	Кумот	300–900 ден. за пар, обични од црква, наша проценка
Крпи, погача, вино, платно за рацете	Кумот	Според свадбени водичи; зависи од парохијата
Торта, бурми или музика	Во многу семејства кумот	Не е правило, договорете
Пари во чевлите и „откуп“ на вратата	Деверот	Нема утврдена сума; повеќе игра отколку тарифа
Букет	Кумот	Според описот од Илинден, денес невестата го бира, а кумот плаќа
Плик од кумот	Кумот на младенците	300–500 € (18.500–31.000 ден.), според медиумски водичи од водичот за буџет, не анкета

Три практични совети. Прво, не оставајте кумот да погодува што се очекува: кажете му за свеќите и таксата кога го прашувате. Второ, ако е многу, поделете: кумот свеќите и таксата, младенците остатокот. Трето, во буџетот запишете „кум“ и „црква“ како посебни редови, со износ и рок.

Како да ги замолите луѓето за улогите и што да им подарите?

Прашајте лично, кога датумот е сигурен: за кум и девер, според нашата проценка, 6 до 12 месеци пред свадбата. Кажете им што точно се очекува, дали има црковен дел и трошок, и дајте им вистинска можност да одбијат. Потоа се заблагодарувате со мал, лично избран подарок.

1. Прво разговор, потоа објава. Не ги замолувајте преку групна порака. Седнете со кафе.
2. Кажете што се бара. Свеќи? Такса? Сведок во матичното? Еден разговор однапред спречува неколку недоразбирања подоцна.
3. Дајте излез. „Ако не можеш, ќе разбереме“ не ве чини ништо, а го чува пријателството.
4. Запишете ги на поканата. Кумот и кумата се пишуваат со целосно име, веднаш под податоците за венчавањето; текстовите се во водичот за покана за свадба.

Подароците: според описот од Илинден, невестата традиционално ги дарува кумовите со „бошчалоци“ (облека, покривки), некогаш и бакарни садови или апарати, а денес најчесто со пари, ако се договори однапред. Ако сакате нешто лично: врамена фотографија од венчавката, добро вино или ракија, рачно напишана порака. Според нашата проценка, скромен подарок за девер, кума или деверуша чини 1.500–6.000 ден. (околу 25–100 €), а зборовите „не можевме без тебе“ вредат повеќе од износот.

Од каде да почнете?

Направете три работи оваа недела. Прво, запишете кого замислувате како кум, кума и девер и кој ќе ги замоли. Второ, разговарајте со двете семејства: какви улоги очекуваат и кој што плаќа. Трето, одредете кога ќе ги прашате, за да не дознаат од трета страна.

Потоа отворете го вашиот план на Кажи Да, додајте „кум“, „девер“ и „црква“ како задачи со рок и запишете ги трошоците. Кога ќе ви треба фотограф што ги снима и кумовите, или цвеќар за букетите, пребарајте ги на Кажи Да.